Zespół Instytutu Zarządzania kończy realizację projektu VALUES (Erasmus+, 2023-2026) dotyczącego kompetencji etycznych w obszarze sztucznej inteligencji. Poniżej podsumowanie rezultatów badawczych i wdrożeniowych.
Kierownik projektu: dr Katarzyna Łobacz
Zespół US: dr inż. Magdalena Malinowska, mgr Beniamin Zawilla, mgr Sebastian Matysik
Okres realizacji: 1.08.2024 – 31.07.2026
Finansowanie: Komisja Europejska (Erasmus+)
Zespół US: dr inż. Magdalena Malinowska, mgr Beniamin Zawilla, mgr Sebastian Matysik
Okres realizacji: 1.08.2024 – 31.07.2026
Finansowanie: Komisja Europejska (Erasmus+)
Cel i zakres
Projekt VALUES koncentrował się na analizie i rozwijaniu kompetencji etycznych związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w kontekście edukacyjnym i społecznym. Podstawowym pytaniem badawczym było to, w jaki sposób młodzież, edukatorzy i osoby pracujące z młodymi ludźmi postrzegają technologie AI oraz jak wspierać ich w kształtowaniu odpowiedzialnych i krytycznych postaw wobec jej zastosowań.
Badania prowadzono w czterech krajach – Polsce, Niemczech, Danii i na Malcie – obejmując wywiady pogłębione z ekspertami, badania ankietowe oraz test samooceny wiedzy i postaw wobec AI (VALUES AI Skills Self-Assessment). Zastosowano podejście action research, łączące badania empiryczne z testowaniem opracowanych rozwiązań w praktyce edukacyjnej.
Rezultaty
Uzyskane dane posłużyły do opracowania modeli kompetencji etycznych w obszarze AI oraz wskazówek dla praktyków edukacji. Powstały:
-
Ethical AI Fundamentals Guide – przewodnik ze scenariuszami dydaktycznymi, narzędziami refleksji i materiałami szkoleniowymi;
-
VALUES AI Skills Self-Assessment Tool – narzędzie badawczo-edukacyjne do diagnozy poziomu wiedzy i świadomości etycznej, generujące spersonalizowaną ścieżkę uczenia się;
-
VALUES Starter Kit for Ethical AI – zestaw zasobów wspierających edukatorów w pracy z młodzieżą, uzupełniony o 7 studiów przypadku z Europy;
- osiem otwartych modułów edukacyjnych (Venturing into AI) wraz z ćwiczeniami, quizami i systemem cyfrowych odznak;
-
raporty i cykl artykułów naukowych prezentujących wyniki analiz porównawczych oraz rekomendacje dla polityk edukacyjnych i programów kształcenia.
Sześć kompetencji przekrojowych
Materiały projektu zorganizowano wokół sześciu kompetencji: stronniczość i sprawiedliwość algorytmów, transparentność i wyjaśnialność, odpowiedzialność (accountability), prywatność i ochrona danych, ślad cyfrowy oraz zgodne z prawem i wiarygodne korzystanie z AI (prawa autorskie, dobra osobiste, AI Act, weryfikacja źródeł i kontrola halucynacji).
Wnioski
Wśród kluczowych obserwacji projektowych zespół wskazuje, że systemy AI muszą być transparentne, audytowalne i sprawiedliwe, dane – zróżnicowane, aby unikać dyskryminacji, a nadzór człowieka pozostaje niezbędny w procesach decyzyjnych. Z perspektywy dydaktycznej istotne okazały się dwa spostrzeżenia: edukatorzy szybciej adaptują materiały gotowe do przeprowadzenia niż gotowe do przeczytania, a etyka staje się realna dopiero wtedy, gdy zostaje powiązana z konkretnym zadaniem – redakcją komunikatu, weryfikacją źródła, decyzją o udostępnieniu danych.
Konsorcjum
W przedsięwzięciu uczestniczyło sześć instytucji z pięciu krajów europejskich: University of Szczecin (Polska, koordynator), Stowarzyszenie Wspierania Techniki Polskiej (Polska), European E-Learning Institute (Dania), tvw GmbH – The Vision Works (Niemcy), Momentum Marketing Services (Irlandia) i Generation (Malta). Partnerzy reprezentują środowiska akademickie, edukacyjne i technologiczne.
Dostępność rezultatów
Wszystkie zasoby pozostają bezpłatnie dostępne na licencji CC BY 4.0 po zakończeniu projektu:
valuesai.eu | valuesai.eu/values-wp4 | linkedin.com/company/values-ai
valuesai.eu | valuesai.eu/values-wp4 | linkedin.com/company/values-ai
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach programu Erasmus+.
